महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान

महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान ही राज्यातील ग्रामीण गरिबी कमी करणे, विशेषतः महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे आणि टिकाऊ उपजीविका निर्माण करणे यासाठी राबवली जाणारी महत्त्वाची योजना आहे. या अभियानाला “उमेद” या नावाने ओळखले जाते. योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण कुटुंबांना स्वयं-सहायता गटांच्या माध्यमातून संघटित करणे, त्यांना बचत, कर्जसुविधा आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे हा आहे.

या अभियानांतर्गत ग्रामीण महिलांचे स्वयं-सहायता गट (SHG) आणि त्यांचे संघ (फेडरेशन्स) तयार केले जातात. त्यांना आर्थिक साक्षरता, उद्योजकता, कौशल्यविकास, विपणन आणि सूक्ष्मउद्योग उभारणी याबाबत प्रशिक्षण दिले जाते. कृषी व पशुपालन, घरगुती उद्योग, लघुउद्योग, हस्तकला, किरकोळ व्यवसाय अशा विविध क्षेत्रांत रोजगारनिर्मितीला चालना दिली जाते. बँकांमार्फत कर्जप्रवेश सुलभ करण्यावरही भर दिला जातो.

अभियानामध्ये वंचित, गरीब, विधवा, एकल महिला, दिव्यांग आणि सामाजिकदृष्ट्या मागास गटांना प्राधान्य दिले जाते. समूहशक्तीच्या आधारे निर्णयप्रक्रियेत महिलांचा सहभाग वाढवणे आणि स्थानिक पातळीवर नेतृत्व घडवणे हा महत्त्वाचा घटक आहे. जीवनोन्नती अभियानामुळे कुटुंबांचे उत्पन्न वाढणे, बचतीची सवय निर्माण होणे, कर्जावरील अवलंबित्व कमी होणे आणि आत्मविश्वास वाढणे यास हातभार लागतो.

यामुळे ग्रामीण भागातील महिलांचे सशक्तीकरण, गरीबीनिर्मूलन आणि सर्वांगीण ग्रामीण विकास साध्य करण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान हा एक प्रभावी उपक्रम मानला जातो.