स्वच्छ भारत मिशन

स्वच्छ भारत मिशन ही भारत सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी राष्ट्रीय मोहीम आहे. २ ऑक्टोबर २०१४ रोजी महात्मा गांधी जयंतीदिनी या अभियानाची सुरुवात करण्यात आली. या मिशनचा मुख्य उद्देश देशभर स्वच्छतेबाबत जनजागृती निर्माण करणे, उघड्यावर शौच करण्याची प्रथा संपवणे आणि स्वच्छ व आरोग्यदायी वातावरण निर्माण करणे हा आहे. ही मोहीम ग्रामीण आणि शहरी अशा दोन्ही स्तरांवर राबवली जाते.

स्वच्छ भारत मिशन – ग्रामीण अंतर्गत प्रत्येक घरात शौचालय उपलब्ध करून देणे, गाव स्वच्छ ठेवणे, घन-ओला कचऱ्याचे व्यवस्थापन करणे आणि स्वच्छ पिण्याच्या पाण्याची सोय करणे यावर भर दिला जातो. स्वच्छ भारत मिशन – शहरी अंतर्गत कचरा संकलन, segregations, वैज्ञानिक पद्धतीने कचरा प्रक्रिया, सार्वजनिक स्वच्छतागृहे, मलनिस्सारण व्यवस्था सुधारणे आणि शहरांचे सौंदर्यीकरण यावर काम केले जाते.

या अभियानामध्ये नागरिकांचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. शाळा, स्वयंसेवी संस्था, ग्रामपंचायती, नगरपालिका, युवक व महिला गट यांच्या माध्यमातून स्वच्छता मोहिमा राबवल्या जातात. हात धुण्याची सवय, प्लास्टिकचा कमी वापर, स्वच्छ पाणी आणि परिसर स्वच्छ ठेवण्याबाबत जनजागृती केली जाते.

स्वच्छ भारत मिशनमुळे आरोग्य सुधारणा, रोगांचे प्रमाण कमी होणे, पर्यावरण संवर्धन आणि जीवनमान उंचावणे यास मदत झाली आहे. महात्मा गांधींच्या स्वच्छतेच्या संकल्पनेला प्रत्यक्षात आणण्यासाठी ही मोहीम एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानली जाते.